ekders.net

CENGİZ AYTMATOV (1928- )

Eserlerinde halk inançları ilham kaynaklarındandır, Kırgız destanı olan Manas Destanı’ndan yararlandığı motifleriyle ve Kırgız köy yaşantısının bütün yönleriyle oluşturduğu üslubu dikkat çekmektedir.

Türk topluluklarının kültür, inanç, gelenek birliğini ortaya koyan yapıtları onun bütünün bir parçası olduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Kendi milletini mahkum olarak görmüş ve bunun ezikliğini yaşayan bir aydın izlenimi uyandırmıştır.

Başlıca Eserleri: Cemile, Elveda Gülsarı, Selvi Boylum, Gün Uzar Yüz Yıl Olur, Dişi Kurdun Rüyaları, Sultan Murat, Cengiz Han’a Küsen Bulut, Toprak Ana, Beyaz Gemi, Askerin Oğlu, Yıldırım Sesli Manasçı, İlk Öğretmenim.

Ünlü yazar Cengiz Aytmatov'un en güzel romanlarından biridir. Cins ve ünlü bir yorga olan Gülsarı adındaki atın doğumundan, yaşlanarak ölümüne kadar geçen fırtınalı hayat macerası, romanın ana konusu gibi görünür. Ama, atın sahibi Tanabay'ın ve Tanabay gibi devrime inanmış Kırgız gençlerinin hayatı, daha az çalkantılı, daha az çileli geçmemiştir. Bunu, Tanabay'ın, can çekişen sevgili atının başında, yüreği üzüntülerle dolu olarak geçirdiği bir kaç saatlik süre içinde kendisiyle, geçmişiyle hesaplaşmasından anlıyoruz.

Tanabay, o birkaç saatlik süre içinde kendi çocukluğunu, gençliğini ve yaşlılığını, sevinç ve acılarıyla, umut ve umutsuzluklarıyla, sevap ve günahlarıyla yeniden yaşıyormuş gibi hayalinde canlandırır. O kendini devrime, mutlu yarınlara adamış, ama siyasî rejim onun ömrünü mutsuzluklar ve sıkıntılar içinde geçirmesine sebep olmuştur.

Bu kadar değil... Aytmatov, kendine özgü anlatım biçimi ve gücü ile, Kırgız - Kazak ellerinin doğasını, Kırgız - Kazak Türklerinin töresini ve folklorunu da pek canlı olarak gözler önüne seriyor. Aşk ve heyecan, çarpıcı örneklerle eleştiri, okur için derin edebî haz, yazarın bu eserinde de yoğun olarak vardır. Bir şey daha var: Tanabay'ın o çok özverili ama çileli hayatını okurken, onun gençliğinde yürekten bağlandığı bir siyasî rejimin, can çekiştiğini, bugünkü dağılma ya da çöküşün kaçınılmazlığını da görüyoruz.

Azeri edebiyatının tanınmış şairlerindendir. Aynı zamanda düşünür kimliğiyle şiirini aynı potada eritmiştir. Şiirlerinde düşüncelerini ortaya koyan Vahapzade, bireyin ve toplumun çeşitli problemleri üzerinde tahlilleri onun usunun ileri olduğunu gösterir. Şair biçime çok önem verir.

Başlıca Eserleri: Menim Dostlarım, Bahar, Kökler-Buğdaylar, Denizli-Sahil, Artıg Adam, Ceyran, Aylı Geceler, Gelin Açıg Danışag, Tavşana Kaç Tazıya Tut…

Türk dünyasının eşsiz lirizmiyle tanınan büyük şairlerindendir, Azeri olmasına rağmen Farsça yazdığı şiirler de vardır. Şiirlerindeki içtenlik, kişisel duygu ve fikirlerinin derinliği, hayal dünyasının genişliliği ve canlılığı ile ulaşılması güç bir zirveye ulaşmıştır. Heyder Baba’ya Selam şiiri meşhurdur.

Hayatı Rus zulmü altında geçen yazar, Alman-Rus harbinden sonra Almanlara esir düşmüş, esir kamplarından kurtulduktan sonra müttefiklere sığınarak Londra’ya yerleşmiştir. Konularını hayatından alan eserlerinde 1932-1940 yılları arasında Kırım Türklerinin zor şartlar altında geçen yaşamlarını kurtuluş arayan insanların dramını anlatmıştır.

Başlıca Eserleri: Korkunç Yıllar, Yurdunu Kaybeden Adam, O Topraklar Bizimdi, Onlar da İnsandı, Genç Temuçin, Badem Dalına Asılı Bebekler…

Yenilikçi yazar İsmail Gaspıralı büyük bir mücadele sonucu Tercüman gazetesini çıkarmıştır, amacı halkı aydınlatmak olan Gaspıralı gazetesinde halk arasında dayanışma oluşturmaya çalışmıştır. oldukça iyi bir okur kitlesi de yakalamıştır. Dildeki yabancı unsurları temizlemek amacını güden Gaspıralı halk edebiyatı üzerinde yoğunlaşmıştır.

Kadınlar Ülkesi, Arslan Kız ve Gündoğdu onun tefrika ettiği öykülerindendir.

Irak Türkmenleri arasında dil, edebiyat ve folklor araştırmaları yaptı. Irak Türklerinin asimilasyonunu önleyebilmek için yapmış olduğu çalışmalardan biri de antolojiler hazırlamak olmuştur.